تحقیقات و بررسیها نشون میدن که الگوی سر و شانه برای معاملهگرها اهمیت زیادی داره. این مقاله رو با دقت مطالعه کنین چون بر اساس تجربه معاملهگرهای حرفهای نوشته شده. محتوای این مقاله شامل این بخشهاست:
- چطور الگو رو تشخیص بدیم و ساختارش چیه
- انواع مختلف الگو
- مثالهای واقعی روی نمودار
- چطور با کمک اندیکاتورها الگو رو پیدا کنیم
- مزایا و معایب
- بررسی یک معامله واقعی
- چطور از این الگو در معامله استفاده کنیم
- سیگنالهای ورود و خروج از معامله
الگوی سر و شانه (که به اختصار HS یا SHS هم گفته میشه) به دلایل کاملاً منطقی یکی از محبوبترین الگوهای تحلیل تکنیکال بین معاملهگرهای بازارهای مختلف مثل فارکس، کریپتو، سهام و بقیه بازاره.
توماس بولکوفسکی، تحلیلگر معروف بینالمللی، ۴۳۱ تا الگوی سر و شانه رو روی نمودار روزانه ۵۰۰ سهم در بازه ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۶ بررسی کرد. سال ۲۰۰۰ نتیجه گرفت که این الگو احتمال ریزش قیمت بعدش رو به شکل محسوسی بالا میبره. فقط ۷ درصد از الگوهایی که پیدا کرده بود، بدون افت قیمت بودن. میانگین ریزش قیمت هم حدود ۲۳ درصد بوده و معمولاً حدود سه ماه طول میکشیده تا قیمت به هدف نهایی برسه.
یه تحقیق دیگه با عنوان «قدرت پیشبینی الگوی سر و شانه در بازار سهام آمریکا» که سال ۲۰۰۷ در ژورنال Financial Econometrics منتشر شد (نوشته Gene Savin)، تأیید میکنه که این الگو از نظر اقتصادی ارزش پیشبینی قابل توجهی داره. البته هنوز یه توضیح تئوری قطعی برای این سؤال که «چرا این الگو کار میکنه؟» وجود نداره.
الگوی سر و شانه چیست؟
الگوی سر و شانه به خاطر انعطافپذیری بالایی که داره، تقریباً برای همه معاملهگرها کاربردیه. میتونی ازش استفاده کنی:
- اگر مبتدی هستی، برای ساختن استراتژی معاملاتی
- اگر حرفهای هستی، برای دقیقتر کردن نقطه ورود
- چه معاملهگر کوتاهمدت (اینترادی) باشی چه سرمایهگذار بلندمدت، چون این الگو هم در تایمفریمهای پایین جواب میده هم بالا
- برای گرفتن پوزیشن فروش و خرید (در حالت معکوسش که بهش سر و شانه معکوس میگن)
الگوی سر و شانه برای شناسایی بازگشت روند در بازار هم استفاده میشه. یعنی اگر تمرکزت روی معامله در جهت روند اصلیه، میتونی در تایمفریمهای پایینتر از این الگو کمک بگیری تا بفهمی پولبک چه زمانی تمام شده و قیمت دوباره در جهت روند غالب برمیگرده.
اما ساختار این الگو چیست؟
الگوی سر و شانه از نظر ظاهری کمی شبیه یک انسان هست و دقیقاً به همین دلیل این نام رو برای اون انتخاب کردن. این الگو از سه قله تشکیل میشه:
- شانه چپ
- سر (که از دو قله دیگر بلندتر است)
- شانه راست
همچنین یک خط مهم به نام «خط گردن» دارد که نقش اصلی رو در تأیید شکست و صدور سیگنال ورود ایفا میکنه. در ادامه معمولاً یک طرح شماتیک از الگو نمایش داده میشه تا ساختارش بهتر درک بشه.
این الگو از چند بخش ساده تشکیل شده:
- اولین قله که بهش میگن «شانه چپ»
- دومین قله که بلندتره و بهش میگن «سر»
- سومین قله که بهش میگن «شانه راست»
- و یک خط که کفهای بین این سه قله رو به هم وصل میکنه، بهش میگن «خط گردن»
در واقع کل داستان الگو همین چهار بخشه.
این الگو فرض میکنه که قیمت در آینده قراره پایین بیاد. یک نکته مهم دربارهش اینه که:
- قله وسط (همون سر) باید از هر دو شانه بلندتر باشه
- قبل از ظاهر شدن الگو، قیمت باید در یه روند صعودی باشه
در واقع این شرایط نشون میده که احتمال برگشت روند و ریزش قیمت بیشتره.
نه، این مثال الگوی سر و شانه خوب نیست.
چون یکی از شروط مهم این الگو اینه که قبل از شکلگیریش بازار باید صعودی باشه. اگر بازار در روند نزولی باشه، حتی اگه سه قله ببینی و قله وسط بلندتر باشه، این الگو معتبر نیست و نمیشه روش برای پیشبینی ریزش حساب کرد.
به زبان ساده؛ الگوی سر و شانه فقط وقتی درست کار میکنه که قبلاً قیمت بالا رفته باشه، نه وقتی بازار داره پایین میاد.
الگوی سر و شانه دو نوع داره:
- الگوی کلاسیک: همون معمولی که وقتی شکل میگیره، سیگنال فروش میده.
- الگوی معکوس: برعکسش که وقتی شکل میگیره، سیگنال خرید میده.
به عبارت ساده، نوع کلاسیک برای زمانی هست که میخوای بفروشی، و نوع معکوس برای زمانی که میخوای بخری.
الگوی سر و شانه معکوس شکلش پایین نمایش داده شده.
الگوی سر و شانه معکوس، برعکس الگوی کلاسیکه. قبل از اینکه این الگو شکل بگیره، قیمتها باید یه مدتی پایین اومده باشن، و دومین حداقل (همون سر) باید پایینترین نقطه باشه.
مثالی از الگوی سر و شانه
یک مثال از الگوی سر و شانه کلاسیک روی نمودار روزانه زیر دیده میشه:
بعد از شکست الگو، قیمت یک دارایی مالی بهشدت کاهش پیدا کرد.
در ادامه، یک مثال از الگوی سر و شانه معکوس نمایش داده شده:
در این حالت، خط گردن الگوی معکوس بیشتر حالت افقی داره، اما این خودش یکی از ویژگیهای الگه. خط گردن همیشه کاملاً مشخص و صاف نیست، چون به ندرت الگو با نسبتهای کامل ظاهر میشه. اغلب کفها یا سقفهای میانی باعث میشن خط گردن یک شیب قابل توجه پیدا کنه، و این ممکنه معاملهگرها رو گمراه کنه و فکر کنن که الگو معتبر نیست.
سیگنالهای الگوی سر و شانه و نحوه تفسیرشون
همونطور که قبلاً گفتیم، الگوی سر و شانه یک الگوی بازگشتیه. وقتی شانه راست پایینتر از سر قرار میگیره، یعنی خریدارها کم شدن و قیمت برای رسیدن به قلههای جدید سختتر حرکت میکنه.
کمبود خریدار یعنی فعالیت فروشندهها احتمالاً باعث کاهش قیمت میشه.
شکست خط گردن هم سیگنال کلاسیک برای فروش محسوب میشه. مثلاً در تصویر زیر یک قله در سهامAlibaba (NYSE:BABA) نشون داده شده که شکست خط گردن سیگنال فروش صادر کرده.
برای مدتی طولانی، بازار در یک روند صعودی بود.
اما در تاریخ ۲ سپتامبر، شانه چپ (۱) شکل گرفت. در ۲۷ اکتبر، سر (۲) شکل گرفت و قیمت یک رکورد تاریخی حدود ۳۲۰ دلار برای هر سهم ثبت کرد.
بعد از اون، یک افت شدید با گپ رخ داد و شانه راست (۳) شکل گرفت. خوب نگاه کن، روی شانه راست یک الگوی پوشای نزولی دیده میشه که از دو کندل تشکیل شده و کندل نزولی دوم تقریباً کل بدنه کندل صعودی اول رو پوشش داده. این میتونه به عنوان اتمام شکلگیری شانه راست و سیگنال ورود به پوزیشن فروش در نظر گرفته بشه.
شکستن خط گردن (۴) سیگنال کلاسیکه. اما تو این مثال، این شکست با گپ اتفاق افتاد، چون در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ خبری منتشر شد مبنی بر اینکه مقامات چینی ممکنه به دلیل موقعیت انحصاری، روی علیبابا فشار بیارن.
به همین دلیل، شکست خط گردن با پیشزمینه فاندامنتال تقویت شد و باعث شد معاملهگرها بلافاصله در باز شدن بازار پوزیشن فروش باز کنن.
کی باید پوزیشن فروش رو ببندی؟
یکی از مزایای الگوی سر و شانه اینه که بهت اجازه میده هدف قیمتی رو پیشبینی کنی. برای این کار، فاصله بین سر تا خط گردن رو محاسبه میکنی و از خط گردن پایین میریزی. سطح بهدست اومده، هدف برای برداشت سوده.
تو مثال بالا، هدف حدود ۲۳۰ دلار برای هر سهم بود، ولی بعداً به خاطر افزایش فشار مقامات چینی روی شرکتهای تکنولوژی، قیمت سهمBABA تا پایان ۲۰۲۳ حتی زیر ۱۲۰ دلار هم رفت.
مثالی از الگوی سر و شانه معکوس بهعنوان سیگنال معاملاتی
در ادامه، یک مثال از الگوی سر و شانه معکوس روی نمودار روزانه سهام گوگل (NASDAQ:GOOG) دیده میشه. این الگو کف ریزشی رو نشون میده که در پی گستردگی ویروس کرونا در بهار ۲۰۲۰ اتفاق افتاد.
حداقل قیمتی که در نقطه ۳ مشخص شده، میتونه به این معنی باشه که فروشندهها در بازار کم شدن. این موضوع توسط دو نشونه تأیید میشه:
- حجم معاملات در روند نزولی کاهش پیدا کرده (نشونه ضعیف شدن فروش، دایرهگذاری شده)
- کاهش تا نقطه ۳ حدود ۵۰٪ افزایش از حداقل نقطه ۲ تا خط گردن رو پوشش میده
در ۶ آوریل، خط گردن شکسته شد و این سیگنال ورود به پوزیشن خرید بود. در روزهای بعد، این خط بهعنوان حمایت عمل کرد و تأیید کرد که بازگشت روند کامل شده و سرمایهگذاران باید برای رشد قیمت آماده باشن.
آیا این سیگنال ممکنه اشتباه باشه؟
بله. نمودار زیر مثالی از سیگنال فروش غلط رو که توسط الگوی سر و شانه صادر شده، نشون میده.
چه چیزی میتونست قبل از باز کردن پوزیشن فروش شما رو هشدار بده؟
اول اینکه، روند صعودی مهمی در بازار وجود نداشت. از نظر تکنیکالی قلهها و کفهای بالاتر دیده میشدن، اما اینها نشاندهنده یک روند نزولی واقعی نبودن.
دوم اینکه، خط گردن بارها قدرت خودش رو نشون داده، درست وقتی که انتظار میرفت شکست نزولی رخ بده. قیمت از این خط برگشت میکنه و تلاش فروشندهها برای پایین کشیدن قیمت ناموفق میمونه.
بنابراین، قبل از باز کردن معامله، حتماً شواهد بیشتری برای درست بودن تصمیمت درباره الگو پیدا کن تا ریسک اشتباه کاهش پیدا کنه.
چطور میتونیم الگوی سر و شانه رو تأیید کنیم؟
شاید بهترین روش برای تأیید سیگنال الگو، بررسی حجم معاملات باشه. با دقت به دینامیک حجمها روی نمودار نگاه کن تا ببینی آیا حرکت قیمت و الگو با هم مطابقت دارن یا نه.
عدد ۱ نشوندهنده یک کندل نزولی است، و نسبت به کندلهای نزولی قبلی ویژگیهای زیر رو داره:
- حرکت کاهشی خیلی بزرگ
- حجم بسیار زیاد
این وضعیت میتونه اینطور تفسیر بشه که فروشندهها فعال شدن. اونها رشد قیمت رو با دقت دنبال کردن و وقتی قیمت از سطح گرد ۶۰ عبور کرد، با سفارشهای فروش وارد بازار شدن. در نتیجه، یک ریزش شدید با حجم بالا رخ داد.
قله دوم (سر) نسبت به شانه چپ زیاد بلند نیست. از ماهیت حرکت، بیشتر شبیه تله است؛ یعنی خریدارها رو وارد پوزیشنهای بد میکنه و استاپلاسهای فروشندهها که بالای شانه چپ قرار داده شده، فعال میشه.
حرکت نزولی بعدی تقریباً تمام پیشرفت افزایش قیمت از خط گردن تا سر رو خنثی میکنه.
رشد تا قله سوم (شانه راست) با حجم کم رخ میده (همونطور که با عدد ۲ نشان داده شده). این یعنی فعالیت خریدارها کاهش پیدا کرده و معاملهگرهایی که با دقت حجمها رو بررسی میکنن و شکلگیری الگوی سر و شانه رو دنبال میکنن، میتونن قبل از شکست خط گردن وارد پوزیشن فروش بشن.
اگر ارتفاع الگو رو از خط گردن پایین بیاری، میتونی نقطه مرجع برای هدف قیمتی حدود ۴۲.۵۰ بهدست بیاری.
نقاط ورود و خروج در الگوی سر و شانه
فرض کن در بازار فارکس معامله میکنی و جفتارزGBP/USD رو دنبال میکنی. روی نمودار هفتگی متوجه شدی که یک محدوده حمایت مهم نزدیک سطح ۱.۳۲ وجود داره.
حالا روی نمودار روزانه صبر میکنی تا (ژانویه ۲۰۲۳) قیمت به این سطح حمایت کاهش پیدا کنه. برای اینکه بخوای پوزیشن خرید معکوس از خط حمایت باز کنی، باید تمرکزت روی جستجوی الگوی سر و شانه معکوس باشه.
به عبارت ساده؛ وقتی قیمت به حمایت رسید، شکلگیری سر و شانه معکوس میتونه سیگنال ورود به خرید باشه، و بعد از شکست خط گردن، میتونی هدف قیمتی و نقاط خروج رو تعیین کنی.
عدد ۱ نشوندهنده یک کندل با حجم بالا و سایه پایین بلنده. این یعنی واقعاً خریدارها در بازار حضور دارن، دقیقاً جایی که انتظار داری. این میتونه اولین نقطه حدی (extremum) در الگوی معکوس سر و شانه باشه.
بعدش میبینی قیمت سعی میکنه زیر اولین حد نزول کنه، اما دوباره کندلهایی با سایه پایین و حجم بالا ظاهر میشن. تقریباً هیچ پیشروی نزولی زیر اولین حد صورت نمیگیره. خریدارها نزدیک سطح ۱.۳۲ خیلی فعال هستن. پیشبینی میکنی که ۸ دسامبر (۲) میتونه دومین حد در الگوی سر و شانه معکوس باشه.
بعد از ۸ دسامبر، کفهای روزانه بالاتر و بالاتر شکل میگیرن. این یعنی خریدارها جلوی حرکت نزولی رو میگیرن. حالا دنبال محل رسم خط گردن هستی و منتظر شکلگیری سومین حد میمونی.
سومین حد میتونه کف ۱۵ دسامبر (۳) باشه. این کف بدون شکستن پایینترین نقطه شماره ۲ شکل میگیره. فرض کن میخوای معامله روزانه انجام بدی: GBP رو حدود ۱.۳۲ با حجم کم میخری. این ورود اولیه هست و میخوای بعداً با واریز بیشتر، پوزیشن رو بزرگتر کنی.
استاپ لاس رو پایینترین نقطه دومین حد قرار میدی.
در ۱۶ دسامبر، خط گردن شکسته شد. پوزیشن خریدت رو با ۱.۳۳ افزایش میدی.
حالا زمان نگرانیه: قیمت دو روز، ۱۷ و ۲۰ دسامبر کاهش پیدا کرد. اما آرامش خودت رو حفظ میکنی؛ چون حجمها در نزول کمتر از میانگین هستن. به احتمال زیاد این حرکت دستکاری بازاره و به خاطر کمبود نقدینگی در تعطیلات اتفاق افتاده تا خریدارهایی که استاپ زیر کف شماره ۳ گذاشتن، از بازار حذف شن. وقتی قیمت میاد پایین، میتونی با یک ضرر کوچک، بخشی از پوزیشن رو کاهش بدی تا به حسابت آسیبی نزنه.
سپس رشد سریع که دنبال میکنه، تمام پوزیشنها رو مثبت میکنه. میتونی از تریلینگ استاپ استفاده کنی تا بیشترین سود از روند صعودی حفظ بشه. سود حاصل، ضرر احتمالی از حرکت تا حد شماره ۴ رو جبران میکنه.
تحلیل یک معامله واقعی
در ادامه یک مثال از یک معامله واقعی آورده شده که توسط یک معاملهگر حرفهای انجام شده.
این معاملهگر متوجه شد که دارایی مالی برای مدت طولانی در یک روند صعودی بوده و تصمیم گرفت نشانههای بازگشت روند رو پیدا کنه.
الگوی سر و شانه بهش اجازه داد پوزیشن فروش باز کنه. نکته جالب اینکه، سایههای بالایی بلند روی قلههای الگو دیده میشه. این یعنی فروشندهها آماده هستن که به محض افزایش قیمت، دارایی رو بفروشن و فشار فروش بالایی ایجاد کنن.
عدد ۱ شکلگیری شانه چپ رو نشون میده. اما حجم معاملات بهطور غیرعادی بالاست. عدد ۲ شکلگیری سر رو نشون میده.
اگر حجم بالا روی کندل صعودی که حداکثر شماره ۲ رو ساخته، بهعنوان تلاش خریدارها در نظر بگیری، این تلاش نتیجه منفی داد. بازارهای قوی اینطور عمل نمیکنن.
سطح بعدی که تقریباً صافه، نشون میده که بازار نمیخواد یا نمیتونه قلههای جدید بسازه.
تنها کاری که میتونی بکنی، صبر برای شکلگیری قله سومه (با عدد ۳ مشخص شده). بعد از اون، وقتی خط گردن شکسته شد، میتونی پوزیشن فروش باز کنی (با فلش مشخص شده). استاپ لاس هم بالای حداکثر سر قرار داده میشه.
بخشی از سود وقتی هدف در سطح C (AB=BC) رسید، برداشت شد.
بقیه پوزیشن برای بلندمدت نگه داشته شد و استاپ لاس هم به نقطه سر به سود (در سود) منتقل شد تا ریسک کاهش پیدا کنه.
بعداً، پوزیشن بهطور کامل بسته شد، چون معاملهگر اهداف روزانه خودش رو محقق کرده بود.
مزایا و معایب معامله با استفاده از الگوی سر و شانه
با وجود قدرت پیشبینی بالای این الگو که با تحقیقات هم تأیید شده، باید بدونی که نمیتونه بازگشت روند رو با دقت نزدیک به 100% پیشبینی کنه.
به عبارت ساده؛ الگو ابزار قدرتمندیه، ولی همیشه صددرصد مطمئن نیست و نیاز به تحلیل تکمیلی و مدیریت ریسک داره.
مزایا
- میتونی در بازارهای مختلف مثل فارکس، سهام، فیوچرز و ارز دیجیتال معامله کنی
- روی تایمفریمهای مختلف جواب میده
- برای معاملهگرهای مبتدی هم قابل استفاده است
- اثرگذاری الگو توسط تحقیقات تأیید شده
- قابلیت پیشبینی نقطه خروج از پوزیشن
- امکان ترکیب الگو با اندیکاتورها و ابزارهای تکنیکال دیگه
معایب
- اکثر الگوها شکل ایدهآل و کامل ندارن
- ذهنی و سلیقهای بودن؛ ممکنه یک جا الگو رو ببینی ولی دیگران متوجهش نشن
چطور با الگوی سر و شانه معامله کنیم؟ | نکات حرفهای
- حجمها رو بررسی کن. همیشه دنبال تغییرات حجم باش تا قدرت خریدار و فروشندهها مشخص باشه.
- سطوح فیبوناچی رو اندازه بگیر. اگر قیمت بیش از 50% از قلهها عقبنشینی کرد، یعنی روند صعودی داره ضعیف میشه.
- روند کلی بازار رو ارزیابی کن. اگر در تایمفریمهای بالاتر روند صعودی غالبه، بهتره روی الگوی سر و شانه معکوس معامله کنی.
- دفترچه معاملاتی داشته باش. دلایلت رو یادداشت کن: چرا فکر کردی حدی که پیدا کردی، بخشی از الگوی سر و شانه است؟ چرا پوزیشن رو باز یا بسته کردی؟
- تمرین با دادههای گذشته. مثلاً از استراتژی تستر در متاتریدر استفاده کن. سرعت شکلگیری کندلها رو تنظیم کن و مهارت شناسایی الگوها رو روی شبیهساز تمرین کن.
- همیشه استاپ لاس بذار. اگر حسابت رو محافظت نکنی، یک معامله اشتباه میتونه تمام سود حاصل از الگوهای سر و شانه موفق قبلی رو از بین ببره.
اندیکاتور جستجوی الگوی سر و شانه
چون الگوی سر و شانه یکی از الگوهای محبوبه، راهحلهای مختلفی بین معاملهگرها ایجاد شده تا بتونن الگوها رو بهصورت خودکار شناسایی کنن. راهحل مخصوصMetaTrader هم در ادامه ارائه شده.
عکس: اندیکاتور الگوی سر و شانه
همچنین اندیکاتورهایی برای TradingView هم وجود دارن.
احتمالاً راحتترین روش برای شناسایی الگوی سر و شانه، استفاده از اندیکاتور زیگزاگه که در بسیاری از پلتفرمهای معاملاتی بهصورت پیشفرض موجوده.
همچنین اسکنر الگو Autochartist هم ارزش اشاره داره. این ابزار بهصورت پلاگین در متاتریدر نصب میشه و بعضی بروکرهای فارکس به مشتریهاشون رایگان ارائه میکنن. این اسکنر بازارها رو رصد میکنه و وقتی الگو شکل گرفت، سیگنال صادر میکنه.
آمارهایی که توسط اسکنر ثبت شده، نشون میده الگوی سر و شانه نسبت به سایر الگوها بالاترین نرخ موفقیت رو داره.
خلاصه
الگوی سر و شانه یک الگوی شناختهشده است که در تحلیل تکنیکال کلاسیک استفاده میشه. این الگو دو حالت داره: معمولی و معکوس، که هر دو مؤثر هستن و هم توسط تحقیقات آماری و هم تجربه معاملهگران حرفهای تأیید شدن. دلیل شکلگیری این الگو، تضعیف تدریجی نیروهایی است که روند قبلی رو هدایت میکردن و همچنین نیروهایی که آماده شروع روند جدید در جهت مخالف هستن. استفاده از الگوی سر و شانه میتونه بهت کمک کنه راه رسیدن به سود مستمر در بازارهای مالی رو پیدا کنی. اما مهمترین نکته اینه که ریسکها رو مدیریت کنی و طبق برنامه معاملاتی خودت پیش بری. برای تمرین از حساب دمو استفاده کن و فقط با بروکرهای معتبر همکاری داشته باش.
