برخلاف چیزی که همیشه شنیدیم—یعنی اینکه یک چیز رو ارزون بخری و گرونتر بفروشی—در فروش استقراضی یا short selling قضیه برعکسه! اینجا اول میفروشی، بعداً ارزونتر میخری تا سود کنی.
بهخاطر همینم خیلیا در بازارهای نزولی ازش استفاده میکنن، یعنی وقتی بازار داره میریزه، این یک فرصت خوب برای کسب درآمده!
البته فروش استقراضی همیشه هم بیحاشیه نبوده؛ سر این روش کلی بحث و جنجال شده—از بحثهای اخلاقی گرفته تا قوانین نظارتی که بعضی وقتا مانعش میشن. به جز اینا، فروش استقراضی ریسکهای خودشم داره که نباید دستکم گرفته بشه.
توی این مقاله میخوایم دقیقتر ببینیم short selling چطوری تو بازارهایی مثل سهام و فارکس کار میکنه. با هم میفهمیم مکانیزم پشت این روش چیه، چطوری میتونیم ریسکهاشو مدیریت کنیم و چی لازم داریم تا بتونیم با معاملات short به شکل اصولی کار کنیم و سود بیشتری دربیاریم.
فروش استقراضی یا short selling یعنی چی؟
خیلی ساده بخوام بگم، فروش استقراضی short selling یعنی یه دارایی رو از بروکرت قرض میگیری، اون لحظه با قیمت فعلی میفروشی، و بعداً وقتی قیمتش اومد پایین، دوباره میخری و به بروکر برمیگردونی. اگه قیمت خریدت کمتر از قیمت فروشت باشه، اون اختلافش میشه سودت!
یک مثال ساده: فرض کن میدونی سهام اپل (AAPL) معمولاً بعد از معرفی آیفون جدید، قیمتش میریزه. میخوای از این قضیه پول دربیاری. میای ۱۰۰ سهم AAPL رو از بروکر قرض میگیری و هرکدوم رو ۱۵۰ دلار میفروشی. بعد از مراسم، قیمت واقعاً میاد پایین و میشه ۱۴۸ دلار. حالا اون ۱۰۰ سهم رو میخری و پس میدی.
سودت چی میشه؟ هر سهم ۲ دلار سود × ۱۰۰ تا = ۲۰۰ دلار (البته بدون در نظر گرفتن کمیسیونها و کارمزدها).
یک نکته دیگه:
دو نوع فروش استقراضی داریم:
نِیکد شورت (naked short): یعنی بدون اینکه سهم رو قرض بگیری، میفروشی! (که معمولاً غیرقانونیه یا محدود داره).
کاورد شورت (covered short): یعنی اول سهم رو قرض میگیری، بعد میفروشی. این نوع قانونیه و رایجتره.
اگه میخوای دقیقتر بدونی که چطور با شورت کردن میشه پول درآورد یا از دست داد، حتماً مقالهی بروکرینو رو هم یک نگاه بنداز.
تریدرها چه زمانی از فروش استقراضی استفاده میکنن؟
خب، توی مثال قبلی دیدیم که یه موقعیت خوب برای short selling ، وقتیه که قراره یه خبر بیاد و احتمال میدی قیمت یه دارایی بیفته. مثلاً شب قبل از معرفی آیفون جدید، اگه فکر کنی قیمت سهام اپل قراره بیاد پایین، میتونی شورتش کنی.
اما فقط خبرهای تکنولوژی نیست که باعث باز شدن موقعیت شورت میشن. هر چیزی که بتونه بازارو منفی کنه – مثل تغییر سیاستهای بانک مرکزی، جنگ، بلایای طبیعی، دادگاهها، استعفا یا برکناری یه مقام مهم – میتونه باعث شه تریدرها دست به فروش استقراضی بزنن.
حالا چند دلیل دیگه هم هست که یک تریدر ممکنه بخواد شورت کنه:
- بازار نزولی: اقتصاد بالا و پایین داره. گاهی وقتا کل بازار در روند نزوله، و تو همچنان میتونی از همین افت، سود دربیاری. چون روند دوست تریدره!
- بر خلاف جو بازار ترید کردن: وقتی همه دارن خوشبینی زیادی نشون میدن (مثلاً همه فکر میکنن بازار همیشه قراره بره بالا)، ممکنه اون موقع وقت فروش باشه. چون بیشازحد خوشبین بودن بازار خودش یه نشونه خطره.
- سیگنالهای معاملاتی: بعضی وقتا تریدرها از سیگنالهای معاملاتی که از افراد یا شرکتها میگیرن، استفاده میکنن. مثلاً اگه یک تیم تحلیلگر بگه “فلان سهم رو بفروش”، ممکنه بر اساس اون سیگنال وارد فروش استقراضی شی.
- داراییهای مرتبط: فرض کن میدونی فلزات باارزش مثل نقره، طلا و پلاتین معمولاً یه جورایی با هم حرکت میکنن. حالا اگه اندیکاتورهای تحلیل تکنیکال روی هر کدومشون سیگنال فروش بدن، بهتره اون فلزی رو برای فروش استقراضی انتخاب کنی که نسبت به بقیه ضعیفتر عمل کرده. اینطوری احتمال موفقیتت بیشتر میشه.
در مورد اینکه چطور از short selling برای پوشش ریسک سبد سرمایهگذاری استفاده کنیم، چون موضوع مهمیه، قراره جداگونه و مفصلتر بهش بپردازیم.
تفاوت پوزیشن لانگ و شورت به زبان ساده
تا اینجا یاد گرفتیم که:
- پوزیشن لانگ (Long) یعنی یه دارایی رو الان میخری، به امید اینکه بعداً گرونتر بفروشی و سود کنی.
- پوزیشن شورت (Short) یعنی یه دارایی رو قرض میگیری، سریع میفروشی، و امیدوار میمونی قیمتش بیاد پایین تا ارزونتر بخریش و به صاحبش پس بدی؛ تفاوت قیمتش میتونه سودت باشه.
چه تفاوتهایی بین پوزیشن لانگ و شورت وجود داره؟
معمولاً پوزیشنهای شورت (فروش استقراضی) پرریسکتر در نظر گرفته میشن. چرا؟ چون قیمت داراییها میتونه از صفر تا بینهایت بالا بره (مگر اینکه مثل دوران کرونا قیمت نفت در بازار فیوچرز منفی بشه که خب اون یه مورد خاص بود)
حالا اگه پوزیشنت لانگه، یعنی یه چیزی رو خریدی که قراره گرونتر بفروشی، این یعنی:
- نهایت ضررت اینه که قیمت اون دارایی بشه صفر
- اما سودت میتونه بینهایت باشه (مثلاً بعضی سهمهای کلاس A شرکت Berkshire Hathaway تا ۴۰۰ هزار دلار هم قیمت دارن!)
اما در فروش استقراضی قضیه برعکسه. اگه پوزیشنت شورت باشه، یعنی چیزی رو قرض گرفتی و فروختی که بعداً ارزونتر بخری و پس بدی، اونوقت:
- نهایت سودت اینه که قیمت دارایی بره تا صفر
- ولی ضررت میتونه بینهایت بشه! چون اگه قیمت ناگهانی بره بالا، حسابت خالی میشه و ممکنه حتی به بروکر بدهکارم بشی 😬 (راستی بروکرت قابلیت محافظت از موجودی منفی داره دیگه، نه؟!)
یک مثال معروف از short selling، داستان سهام GME هست. توی سال ۲۰۲۰، یه سری از مدیرای حرفهای صندوقهای سرمایهگذاری (hedge fund ها) فکر کردن این سهم از نظر فاندامنتالی ضعیفه، واسه همین شروع کردن به فروش استقراضی (short کردنش).
ولی در سال ۲۰۲۳، یک عده از کاربران در ردیت با هم هماهنگ شدن و شروع کردن به خریدن این سهم. قیمت یهدفعه شدیداً رفت بالا و کلی ضرر زد به اون صندوقها. ماجرا انقدر سروصدا کرد که کار به دادگاه و حتی جلسهی رسمی کنگره آمریکا کشید!
این اتفاق یه نمونهی بارز از چیزی به اسم “شورت اسکوئیز” (Short Squeeze) بود.
یعنی چی؟ یعنی وقتی یه عده معاملهگر که شورت کردن، مجبور میشن پوزیشنهای ضرردهشون رو ببندن. برای بستن اون پوزیشنها باید برن همون سهم رو بخرن، و این خرید دستهجمعی باعث میشه تقاضا بره بالا و قیمت باز هم بیشتر افزایش پیدا کنه. هرچی بیشتر شورتها بسته بشن، تقاضا قویتر میشه. اینطوریه که سهام GME با اینکه از نظر فاندامنتال ضعیف بود، ولی قیمتش با موشک رفت بالا.
یه شورت اسکوئیز معروف دیگه هم تو اکتبر ۲۰۰۸ روی سهام فولکسواگن اتفاق افتاد. قیمت از حدود ۲۰۰ یورو تو یه ماه رسید به ۱۰۰۰ یورو! چون همه داشتن هولهولکی پوزیشنهای شورتشونو میبستن.
چرا پوزیشن شورت در فارکس معمول تره؟
بازار فارکس یک بازار خاصه. نه دفتر مرکزی داره، نه محدود به یک مکان خاصه. کاملاً الکترونیکیه و خیلی بزرگه. یه نکته جالب درباره فارکس اینه که هر معاملهای درواقع ترکیبی از یک پوزیشن خرید و یک پوزیشن فروش استقراضی محسوب میشه! چون همیشه داری یک ارز رو میخری و یک ارز دیگه رو میفروشی.
مثلاً اگه حسابتو با یورو شارژ کردی و رفتی یه لات USD/JPY خریدی، یعنی روی دلار پوزیشن لانگ گرفتی، ولی همزمان داری روی ین ژاپن پوزیشن شورت میگیری.
آیا میشه در همه بازارها پوزیشن شورت باز کرد؟
نه، لزوماً نه. اگه صحبت از بازارهای اسپات یا بازارهای مالی معمولی باشه، ممکنه محدودیتهایی وجود داشته باشه. مثلاً همه بروکرها اجازه نمیدن که بتونی روی سهام خاصی پوزیشن فروش (شورت) بگیری.
اونا ریسک رو بررسی میکنن و ممکنه اجازه ندن اگه:
- اون سهم لیکوییدیتی یا نقدشوندگی کمی داشته باشه؛
- یا طرف مقابل (یعنی مشتری) وضعیت حرفهای نداشته باشه. همچنین ممکنه روی بعضی از سهام محدودیتهایی بذارن، مثل کاهش لوریج یا حتی ممنوعیت نگهداشتن پوزیشن توی شب (رولاور).
یک مثال دیگه هم صرافیهای رمزارزی هستن. توی بعضی از پلتفرمهای اسپات، نمیتونی بیتکوین رو شورت کنی؛ فقط میتونی بخری، نگهش داری توی حسابت، و بعداً بفروشی. در واقع امکان short selling روی بعضی از ارزهای دیجیتال در بازار اسپات وجود نداره.
اما از اونجایی که قیمت بیتکوین همیشه در حال نوسانه و هم میتونه بریزه هم بالا بره، خیلی از تریدرها دنبال این هستن که بتونن روی بیتکوین پوزیشنفروش استقراضی باز کنن. برای پاسخ به این نیاز، صرافیهای رمزارز اومدن و معاملات فیوچرز و انواع مشتقات مالی مرتبط با بیتکوین رو معرفی کردن تا تریدرها بتونن هم از بالا رفتن قیمت سود بگیرن، هم از پایین اومدنش.
این یعنی حتی وقتی بازار نزولیه هم میتونی با تحلیل درست، از طریق short selling توی بازار کریپتو سود کنی.
معاملات فیوچرز به شدت جنبهی سفتهبازانه دارن، ولی چون مزایای زیادی دارن، خیلیها برای فروش استقراضی ازشون استفاده میکنن:
- هم میتونی باهاشون پوزیشن خرید (لانگ) باز کنی، هم پوزیشن فروش (شورت)؛
- کارمزد معاملات فیوچرز معمولاً پایینه؛
- امکان معامله با لوریج (اهرم) رو فراهم میکنن؛
- نقدشوندگی بالایی دارن؛
- بعضی از قراردادهای فیوچرز حتی ساعتهای معاملاتی طولانیتری نسبت به داراییهای اصلی خودشون دارن.
بهخاطر همین ویژگیهاست که خیلی از تریدرها سراغشون میرن.
انواع اصلی پوزیشنهای شورت
بیاید سه مدل از پوزیشنهای شورت رو مرور کنیم که بر اساس منطق و دلایل تریدرها تقسیمبندی میشن:
1. پوزیشن شورت سفته بازانه (Speculative Shorts)
فرض کن تو عضو یه کانال سیگنالدهی کریپتو هستی. یه پیام این شکلی تو تلگرام برات میاد:
“قیمت به محدوده مقاومت برخورد کرده، احتمال برگشت از این خط وجود داره، تارگت ۱۰ تا ۲۰ درصد پایینتره.”
اینجا دلیل باز کردن پوزیشن فروش (شورت) در بازار کریپتو همینه. ارائهدهنده سیگنال معتقده که قیمت از این نقطه به پایین برمیگرده.
حالا اینکه واقعاً قیمت برمیگرده یا نه یه بحث دیگهست. اما تو در این موقعیت نقش یک سفتهباز رو داری که با تکیه به تحلیل تکنیکال وارد معامله شده و دنبال سود گرفتن از نوسانات بازاره.
۲. هج کردن ریسکها (Hedging Risks)
فرض کن یک سرمایهگذار هستی که چندتا سهم خریدی و پوزیشنهای لانگ داری. حالا حس میکنی بازار داره وارد فاز اصلاحی میشه. برای اینکه با خیال راحت این دوره اصلاح رو پشت سر بذاری و ضرر زیادی نکنی، میای یک پوزیشن شورت روی قراردادهای آتی شاخص سهام باز میکنی.
اگه بازار بریزه، افت ارزش سبد سهامت با سودی که از پوزیشن شورت میگیری جبران میشه. حتی اگه بتونی شورت رو درست و بهموقع ببندی، ممکنه نه تنها ضرر نکنی، بلکه عملکرد کلی سرمایهگذاریت رو هم بهطرز محسوسی بهبود بدی.
۳. فروش استقراضی در فارکس (Short Selling in Forex)
فرض کن یک پوزیشن روی جفتارز USDCAD داری. این یعنی دوتا عامل روی پوزیشنت تأثیر میذارن: قدرت یا ضعف دلار آمریکا + قدرت یا ضعف دلار کانادا.
اگه دقت کنی، تو در بازار فارکس همیشه به صورت همزمان روی یک ز پوزیشن خرید (لانگ) داری و روی اون یکی پوزیشن فروش (شورت).
مثلاً صبح که بازار آمریکای شمالی باز میشه و قراره اخبار اقتصادی مهمی برای هر دو کشور منتشر بشه، تو دوست داری خبر خوب برای یک ارز بیاد و خبر بد برای اون یکی. اینطوری یک طرف معامله تقویت میشه و اون یکی تضعیف، و این یعنی سود برای تو.
جمعبندی
فروش استقراضی یا Short Selling میتونه یک استراتژی پرریسک ولی سودده برای تریدرهای باتجربه باشه. این روش نیاز به درک عمیق از رفتار بازار، زمانبندی دقیق و مدیریت ریسک قوی داره.
در کل، فروش استقراضی این فرصت رو فراهم میکنه که حتی توی بازارهای نزولی هم بشه سود گرفت. اما برای این کار باید دائم حواست به پوزیشنهات باشه، با دقت عمل کنی و آماده پذیرش ریسک باشی.
اگه درست و حسابشده ازش استفاده بشه، میتونه بخشی از یه سبد سرمایهگذاری متنوع باشه و حتی باعث افزایش بازده بشه. ولی همونطور که ممکنه سود خوبی بده، استفاده ناآگاهانه یا بیبرنامه ازش هم میتونه ضررهای سنگینی به همراه داشته باشه.
سوالات متداول
پیشنهاد ویژه برای شروع معاملهگری حرفهای
اگه تصمیم دارید وارد دنیای فارکس بشین یا به دنبال یک بروکر معتبر برای ارتقاء تجربه معاملاتیتون هستید، ما چند گزینه پیشنهادی برای شما داریم. این بروکرها از نظر کاربران ایرانی عملکرد مناسبی تابحال داشتن و با پشتیبانی قوی، امکانات متنوعی رو در اختیار معاملهگران قرار میدن: